Cari hesap, iki taraf arasındaki ticari ilişkide oluşan borç ve alacakların tek bir hesapta sürekli izlendiği muhasebe kaydıdır. Her satış, her tahsilat, her iade bu hesaba işlenir ve sonuçta tek bir bakiye kalır: taraflardan biri diğerine ne kadar borçludur. B2B ticarette bir bayinin, müşterinin veya tedarikçinin firmayla olan tüm hesabı bu yapı üzerinden takip edilir.
Pratikte cari hesap, kesilen her fatura ile yapılan her ödemenin aynı çizelgede toplanmasını sağlar. Tek bir işlem değil, zaman içinde biriken hareketlerin akan bir özetidir. Bu yüzden "cari" denir: hesap kapanmaz, ilişki sürdükçe açık kalır ve güncel bakiyeyi gösterir.
Bu yazıda cari hesabın ne olduğunu, borç ve alacak kalemlerinin nasıl işlediğini, bakiye ile ekstrenin ne anlama geldiğini ve risk limiti ile nasıl ilişkilendiğini somut örneklerle açıklıyoruz.
Cari hesap, iki taraf arasındaki ticari ilişkide oluşan borç ve alacakların tek bir hesapta sürekli izlendiği muhasebe kaydıdır. İlişki sürdükçe açık kalır ve karşı tarafın net borç veya alacak bakiyesini gösterir.
Cari hesapta borç ve alacak nasıl işler?
Cari hesabın iki tarafı vardır: borç ve alacak. Firmanın bakış açısından, bir bayiye mal sevk edildiğinde ve fatura kesildiğinde o bayi firmaya borçlanır, yani bayinin cari hesabı borç tarafında hareket görür. Bayi ödeme yaptığında ise alacak tarafında bir hareket oluşur ve borç azalır. Bu iki sütun arasındaki fark, o anki bakiyeyi verir.
Örnek üzerinden bakalım. Demir Ticaret'e ay içinde 40.000 ₺ ve 25.000 ₺ tutarında iki fatura kesildi. Toplam borç 65.000 ₺ oldu. Bayi vade tarihinde 30.000 ₺ ödeme yaptı, bu da alacak tarafına işlendi. Hesabın bakiyesi 35.000 ₺ borç olarak kaldı, yani Demir Ticaret'in firmaya 35.000 ₺ açık borcu vardır.
İade, iskonto, vade farkı, masraf yansıtması gibi kalemler de aynı mantıkla bu hesaba girer. Bir iade alacak tarafını, gecikmeden doğan vade farkı borç tarafını etkiler. Önemli olan her hareketin tarih, belge ve tutar olarak hesaba düşmesidir; çünkü bakiye ancak tüm hareketler eksiksiz işlendiğinde doğru olur.
Bakiye ve ekstre ne anlama gelir?
Bakiye, cari hesabın belirli bir andaki net sonucudur. Borç toplamından alacak toplamı çıkarıldığında kalan tutardır. Bakiye borç bakiyesi ise karşı taraf firmaya borçludur; alacak bakiyesi ise firma karşı tarafa borçludur, örneğin bayi fazladan ödeme yapmış olabilir. Yıldız Bayi'nin hesabı 12.000 ₺ alacak bakiyesi veriyorsa, bu tutar bir sonraki siparişten mahsup edilebilir.
Ekstre ise cari hesabın belirli bir dönemdeki tüm hareketlerini tarih sırasıyla gösteren dökümdür. Açılış bakiyesi, her fatura, her tahsilat, her iade ve kapanış bakiyesi tek bir tabloda listelenir. Bayi "bu ay ne aldım, ne ödedim, ne kaldı" sorusunun cevabını ekstrede bulur.
Ekstre aynı zamanda mutabakatın temelidir. İki taraf kendi kayıtlarındaki bakiyeyi karşılaştırır ve aradaki farkı bulur. B2BPro gibi platformlarda cari ekstre ve mutabakat ekranları otomatik üretilir, bayi kendi hesabını anlık görebilir ve hatalı veya eksik işlenmiş kalemler hızla tespit edilir.
Cari hesap ile risk limiti ilişkisi
Risk limiti, bir bayinin cari hesabında oluşabilecek azami borç tutarıdır. Firma her bayi için bir tavan belirler ve bayinin açık borcu bu tavanı aşmamalıdır. Amaç, tahsil edilemeyen alacak riskini kontrol altında tutmaktır. Risk limiti 100.000 ₺ olan bir bayinin borç bakiyesi 95.000 ₺'ye geldiyse, yeni bir 20.000 ₺'lik sipariş limiti aşacaktır.
Burada bakiye ile limit doğrudan ilişkilidir. Sipariş onaylanmadan önce bayinin güncel borç bakiyesi ile açılacak siparişin toplamı limitle karşılaştırılır. Limit aşılıyorsa sipariş ya bekletilir, ya tahsilat sonrasına bırakılır, ya da yetkili onayına gönderilir. Vadesi geçmiş borç varsa risk daha da hassas yönetilir.
Cari hesabın güncel ve doğru olması bu yüzden kritiktir. Bakiye gerçeği yansıtmıyorsa risk limiti de yanlış çalışır; ödeme yapılmış ama hesaba işlenmemiş bir tahsilat, bayiyi gereksiz yere limit aşımında gösterebilir. Tahsilatın anlık işlendiği bir sistemde bayi ödeme yapar yapmaz bakiyesi düşer ve sipariş akışı kesintisiz devam eder.
Önemli çıkarımlar
- Cari hesap, iki taraf arasındaki tüm borç ve alacakların tek hesapta sürekli izlendiği, ilişki sürdükçe açık kalan bir muhasebe kaydıdır.
- Fatura ve mal sevki borç tarafını, tahsilat ve iade alacak tarafını hareket ettirir; ikisinin farkı bakiyeyi verir.
- Bakiye hesabın o anki net sonucu, ekstre ise dönemdeki tüm hareketlerin tarih sıralı dökümüdür ve mutabakatın temelidir.
- Risk limiti, cari hesapta oluşabilecek azami borçtur; sipariş onayı güncel bakiye ile bu limitin karşılaştırılmasına dayanır.
- Bakiyenin güncel ve doğru olması, tahsilatın anlık işlenmesiyle mümkündür; aksi halde risk limiti ve sipariş akışı hatalı çalışır.
Sıkça sorulan sorular
Cari hesap nedir?
Cari hesap, iki taraf arasındaki ticari ilişkide oluşan borç ve alacakların tek bir hesapta sürekli izlendiği muhasebe kaydıdır. Her satış, tahsilat ve iade bu hesaba işlenir, sonuçta taraflardan birinin diğerine olan net borcunu gösteren tek bir bakiye kalır.
Cari hesapta borç ve alacak ne demektir?
Firmanın bakışından borç, bayiye kesilen fatura ve sevk edilen mal nedeniyle bayinin firmaya olan yükümlülüğüdür. Alacak ise bayinin yaptığı ödeme veya iade gibi borcu azaltan hareketlerdir. Borç toplamı ile alacak toplamı arasındaki fark bakiyeyi oluşturur.
Cari bakiye nasıl hesaplanır?
Cari bakiye, hesaptaki borç toplamından alacak toplamı çıkarılarak bulunur. Sonuç pozitifse borç bakiyesi vardır ve karşı taraf borçludur; negatifse alacak bakiyesi vardır ve firma karşı tarafa borçludur. Örneğin 65.000 ₺ borç ve 30.000 ₺ tahsilat sonrası bakiye 35.000 ₺ borçtur.
Cari ekstre ile cari hesap aynı şey mi?
Hayır. Cari hesap, borç ve alacakların izlendiği yapının kendisidir. Cari ekstre ise bu hesabın belirli bir dönemdeki tüm hareketlerini açılış ve kapanış bakiyesiyle birlikte tarih sırasıyla gösteren dökümdür. Ekstre, mutabakat ve kontrol için kullanılır.
Risk limiti cari hesapla nasıl ilişkilidir?
Risk limiti, bir bayinin cari hesabında oluşabilecek azami borç tutarıdır. Sipariş onaylanmadan önce bayinin güncel borç bakiyesi ile yeni siparişin toplamı limitle karşılaştırılır. Limit aşılıyorsa sipariş bekletilir, tahsilata bağlanır veya yetkili onayına gönderilir.
Cari hesabın güncel olması neden önemlidir?
Bakiye gerçeği yansıtmazsa risk limiti yanlış çalışır ve siparişler hatalı bloke olabilir. Örneğin işlenmemiş bir tahsilat, ödemesini yapmış bayiyi gereksiz limit aşımında gösterir. Tahsilatın anlık işlendiği sistemlerde ödeme yapılır yapılmaz bakiye düşer ve süreç kesintisiz ilerler.